آخرین بروز رسانی: 6ام مرداد, 1402

اصلاح خاک های شور و قلیایی

ضرورت اصلاح خاک شور و قلیایی پیش از کشت گلخانه‌ای […]

ضرورت اصلاح خاک شور و قلیایی پیش از کشت گلخانه‌ای

اگر شما هم با چالش اصلاح خاک شور و قلیایی در کشت گلخانه‌ای مواجه هستید نگرانی‌تان در مورد تأثیر منفیِ چنین خاکی بر رشد گیاهان، کاملاً منطقی است.
در این مقاله به بررسی تشخیص خاک شور و قلیایی، روش‌های مختلف از بین بردن این مشکل و استفاده از  کودهای حاوی اسید هیومیک (Humic acid) اسید فولویک (Fulvic acid)، «کلسیم» (Calcium) و «باکتری ‌ای ا م» (EMbacteria) و اهمیت آن‌ها در کشت گلخانه‌های خاکی می‌پردازیم، این کار را با توضیح در مورد ارزیابی دقیق ترکیب خاک، اجرای اصلاحات مناسب خاک، بهینه سازی شیوه‌های آبیاری و توضیح راهکارهای مختلف دیگر انجام می‌دهیم.
شناخت خاک‌های شور و قلیایی
خاک شور: خاک شور با سطح بالای یون‌های نمک، (به‌طور معمول، یون‌های سدیم) که بر رشد گیاه تأثیر منفی می‌گذارد مشخص می‌شود.
علت شور بودن نوع خاک، اغلب ناشی از آبیاری بیش از حد، زهکشی ضعیف، استفاده از آب شور یا رسوبات نمکی به‌طور طبیعی است.
خاک قلیایی: خاک قلیایی دارای pH بالایی است، (اغلب بیشتر از 7) و معمولاً به دلیل عواملی مانند رسوبات سنگ آهک، آبیاری با آب قلیایی یا وجود مواد معدنی خاص به وجود می‌آید.
خاک قلیایی نیز به‌شدت بر روی متابولیسم گیاهی و دسترسی گیاه به مواد مغذی، تأثیر منفی می‌گذارد.
اصلاح خاک شور و قلیایی – مقدمه
⦁ ارزیابی ترکیب خاک

ابتدا در مورد چالش‌های خاصِ خاکِ مورد نظر دیدگاهی کسب کرده و سپس در مورد استراتژی مناسب برای احیای آن خاک تصمیم می‌گیریم.
برای اندازه گیریِ پارامترهایی مانند pH خاک، شوری و سایر عوامل مرتبط می‌توان از نمونه گیری خاک و تجزیه و تحلیل آزمایشگاهی (استفاده از کیت‌های آزمایش خاک قابل حمل، اندازه‌گیری هدایت الکتریکی (EC) و کنتورهای pH) استفاده کرد.)
با بررسی دقیق و اِعمال اصلاحات مناسب، تولید کنندگان گلخانه‌ای می‌توانند به‌تدریج باروری خاک‌های شور و قلیایی را بازیابی کنند.
2. اصلاحات آلی خاک برای احیا
اصلاحات آلی مانند کمپوست، به بهبود ساختار خاک، در دسترس بودن زیادتر مواد مغذی، تشویق فعالیت میکروبی و کاهش فرسایش خاک از طریق احتباس آب کمک می‌کند.
3. اصلاحات معدنی خاک برای احیا
اصلاحات معدنی شامل استفاده از موادی است که موجب خنثی کردن سطح pH و کاهش شوری می‌شود.
الف- استفاده از اسید هیومیک برای اصلاح خاک شور و قلیایی
اصلاح خاک شور با اسید هیومیک از محبوبیت بالایی برخوردار است.
اسید هیومیک جزء خاک سالم است و متشکل از مواد گیاهی و حیوانات تجزیه شده است که تخریب میکروبی را پشت سر گذاشته.
اسید هیومیک عامل مهمی در کاهش آلاینده‌های خاک مانند فلزات سنگین و سموم دفع آفات است و جدا از سم زدایی خاک، با تقویت ساختار خاک، افزایش ظرفیت نگهداری آب و کیفیت خاک را بهبود می‌بخشد و جذب مواد مغذی توسط گیاهان را بیشتر می‌کند.
منابع بی‌شماری از اسید هیومیک شامل منابع طبیعی و مصنوعی وجود دارد؛ ولی همه‌ی منابع، قابل اعتماد نیستند؛ بنابراین، استفاده از کود هیومیک اسید با کیفیت بالا ترجیح داده می‌شود.
تأثیر کود اسید هیومیک بر کیفیت خاک
⦁ اسید هیومیک با تقویت هوادهی، به‌ویژه در خاک‌های فشرده، به بهبود ساختار خاک کمک می‌کند. این موضوع منجر به بهبود رشد ریشه و افزایش نفوذ می‌شود.
⦁ وجود اسید هیومیک باعث افزایش دسترسی گیاهان به مواد مغذی و قدرت جذب آن‌ها می‌شود. این امر به اثر «کلاتین» آن نسبت داده می‌شود که امکان تشکیل مجموعه‌هایی را فراهم می‌آورد که از ریزش مواد مغذی جلوگیری می‌کند.
⦁ اسید هیومیک سبب تحریک رشد میکروارگانیسم‌های مفید در خاک نیز می‌شود.
⦁ اسید هیومیک ظرفیت خاک برای جذب و حفظ آب را افزایش می‌دهد که در مناطقی با بارندگی محدود یا خشک‌سالی مکرر مفید است.
⦁ اسید هیومیک به دلیل توانایی آن در بهبود ساختار خاک و ظرفیت نگه داشتن آب، فرسایش خاک را کاهش می‌دهد. تجمیع خاک بهبود یافته باعث کاهش آب روان بر سطح می‌شود که به‌نوبه خود فرسایش خاک را به حداقل می‌رساند.
⦁ با توجه به موارد فوق، استفاده از کود اسید هیومیک در خاک‌های شور و قلیایی می‌تواند به‌طور قابل توجهی کیفیت خاک را بهبود دهد.
کاربرد و روش‌ اصلاح خاک شور با اسید هیومیک
روش‌های استفاده از اسید هیومیک نقش مهمی در بهبود خاک‌های شور و قلیایی دارد.
میزان استفاده، بستگی به نوع خاک و رشد گیاه دارد.
اسیدهای هیومیک مبتنی بر مایع و گرانول دو شکل رایج مورد استفاده‌اند.
اسید هیومیک مایع: بیشتر برای تغذیه‌ی شاخه‌ها و بهبود بذر مناسب است.
اسید هیومیک گرانول: اسید هیومیک گرانول برای ترکیب با خاک، ایدئال است.
زمان درست استفاده از اسید هیومیک با توجه به دمای خاک، مرحله‌ی رشد گیاهان و شرایط آب و هوایی متفاوت است و بهتر است با کارشناسان مربوطه در این مورد مشورت شود.
ب- استفاده از اسید فولویک برای اصلاح خاک شور و قلیایی
اسید فولویک محلول در آب ولی اسید هیومیک محلول در مواد قلیایی است.
اسید فولویک به‌عنوان یک شلاتور طبیعی عمل و به انتقال مواد مغذی در غشای سلولی کمک می‌کند و از این طریق جذب مواد مغذی توسط گیاهان افزایش می‌یابد.
اسید فولویک هنگامی که در خاک‌های شور و قلیایی استفاده می‌شود، به کاهش غلظت نمک و افزایش سطح pH خاک یاری رسانده و شرایط رشد گیاه را بهینه می‌کند. اسید فولویک، ساختارِ خاک‌های شل را پایدار کرده و فرسایش خاک را کاهش می‌دهد.
در تحقیقات میدانی و آزمایش‌های انجام شده توسط «شورای تحقیقات کشاورزی هند» (The Indian Council of Agricultural Research) گیاهان تحت ‌درمان با اسید فولویک، 22 الی 32 درصد افزایش عملکرد نشان داده‌اند.
کاربرد و روش‌های استفاده از اسید فولویک
اسید فولویک می‌تواند در مورد گلخانه‌ی شما شگفتی ایجاد کند؛ اما فقط در صورت استفاده‌ی مناسب؛ به همین دلیل توصیه می‌کنیم در مورد میزان، مدت زمان و طرز مصرف اسید فولویک با کارشناسان مربوطه، مشاوره شود.
معمولاً استفاده از اسید فولویک در خاک‌های شور و قلیایی فرآیند ساده‌ای دارد؛ محلول را در آب رقیق کرده و به قسمت ریشه‌ می‌رسانند.
دُز توصیه شده‌ی اسید فولویک برای خاک‌های شور و قلیایی یک الی دو لیتر در هکتار است؛ ولی در صورت استفاده به حالت اسپری به شاخ و برگ، این دُز باید در هر هکتار بین 50 الی 100 میلی‌لیتر باشد.
برای نتیجه‌گیری بهینه هر 15 الی 20 روز تا دو بار می‌توان از آن استفاده کرد.
پ- استفاده از باکتری‌های EM برای اصلاح خاک شور و قلیایی
میکروارگانیسم‌های مفیدی وجود دارند که باعث افزایش باروری خاک و رشد گیاه می‌شوند.
این موارد، شامل باکتری‌های اسیدلاکتیک، باکتری‌های فتوسنتزی و مخمرها است که برای بهبود ساختار خاک، کاهش شوریِ خاک و اسیدیته و افزایش در دسترس بودن مواد مغذی گیاهان مؤثرند.
باکتری‌های EM با ایجاد رابطه همزیستی با ریشه‌های گیاه باعث جذب مواد مغذی و آب می‌شوند؛ آن‌ها همچنین موجودات مضر موجود در خاک را مصرف کرده و آفات و بیماری را کاهش می‌دهند.
برخی از مزایای استفاده از باکتری‌های EM شامل افزایش بازده محصول، کاهش استفاده از کود و سلامت بهتر خاک است.
تأثیر باکتری‌های EM در خاک‌های شور و قلیایی
این باکتری‌ها با تجزیه‌ی مواد آلی، مواد مغذی مهم گیاهی مانند نیتروژن، پتاسیم و فسفر را آزاد و به کاهش شوری و افزایش سطح pH خاک کمک می‌کنند.
باکتری‌های EM رشد میکروارگانیسم‌های مفید در خاک را تحریک می‌کنند که این موضوع باعث افزایش باروری خاک و تجزیه‌ی ترکیبات سمی می‌شود؛ از این رو، محصولات زراعی کاشته شده در خاک‌های تحت درمان با EM تمایل به رشد شدیدتر نسبت به آن‌هایی که در خاک‌های درمان نشده هستند، دارند.
کاربرد و روش‌های استفاده از باکتری‌های EM
محصولات مناسب برای باکتری‌های EM بیشتر شامل محصولاتی دارای ارزش بالا مثل سبزی‌ها، میوه‌ها، غلات و حبوبات است.
کشاورزان می‌توانند از کود باکتری EM در خاک‌های شور و قلیایی به طریق محلولْ پاشی و اسپری به شاخ و برگ استفاده کنند.
شرایط بهینه برای استفاده از باکتری‌های EM در خاک‌های شور و قلیایی شامل دامنه‌ی 5.5pH الی 7، دمای متوسط و رطوبت منظم است.
معمولاً بهترین زمان استفاده از کود باکتری EM زمانی است که دمای خاک بین 25 تا 35 درجه سانتی‌گراد متغیر و میزان رطوبت خاک بین 60 الی 80 درصد است؛ ولی توصیه می‌شود با کارشناس در این مورد، مشورت شود.
ت- استفاده از کلسیم برای اصلاح خاک
به‌طور کلی، گزینه‌های مختلفی برای منابع کلسیم از جمله گچ، آهک، کلرید کلسیم و نیترات کلسیم وجود دارد.
گچ به خاطر مقرون به‌صرفه بودن و اثربخشی آن در اصلاح برخی خاک‌ها یک انتخاب محبوب است.
آهک یک انتخاب همه کاره است، اما می‌تواند سطح pH خاک را تحت تأثیر قرار دهد.
کلرید کلسیم یک گزینه‌ی دارای عملکرد سریع و ایدئال برای تغییرات کوتاه است و نیترات کلسیم یک گزینه‌ی محلول است که به‌راحتی می‌توان از آن استفاده کرد.
مقایسه‌ی منابع کلسیم برای اصلاح خاک به‌منظور به دست آوردن نتیجه‌ی مطلوب ضروری است.
کاربرد و روش‌های استفاده از کلسیم
میزان اصلاح، روش‌های کاربردی و زمان بندی برای استفاده از کلسیم موارد مهمی است که باید هنگام اصلاح خاک در نظر گرفته شود.
اصلاح خاک با کلسیمِ بیش از حد می‌تواند به گیاهان آسیب برساند و استفاده از کلسیم به‌طور مساوی در سراسر خاک ضروری است. در مورد تأثیر کاربرد کلسیم در سطح pH خاک باید مراقب بود و مشاوره گرفت.
4. اجرای سیستم‌های زهکشی

بر اثر زهکشی ضعیف، چالش‌های ناشی از خاک‌های شور و قلیایی به دلیل جمع شدن آب و شدیدتر شدن غلظت نمک بیشتر می‌شود.
از نظر زهکشی باید خاک موجود در گلخانه‌ی خود را ارزیابی کنید.
هم‌چنین باید تصمیم بگیرید که آیا می‌خواهید گیاهان خود را مستقیماً در خاک بکارید یا نوعی سطح پایه و اساس برای آن داشته باشید.
کشت مستقیم در خاک امکان دارد شما را مجبور کند که برای جلوگیری از بیماری‌ها خاک را عوض کنید.
برخی از روش‌های رایج زهکشی عبارت است از:
⦁ زهکشی لانه موشی: اغلب برای محیط‌های خاکی که مواد آلی زیادی دارد مورد استفاده قرار می‌گیرد.
⦁ زهکشی حائل: معمولاً برای سوا سازی دو محوطه به کار می‌رود.
⦁ زهکشی رو باز: کانالی تقریباً ذوزنقه‌ای شکل است که در آن از لوله استفاده نمی‌شود
⦁ زهکشی عمودی: توسط دستگاه‌های مکش آب انجام می‌شود
⦁ زهکشی لوله‌ای.
5. تکنیک‌های شستشو برای کاهش شوری
در این روش، نمک‌ها به‌طور مؤثری از ناحیه ریشه شسته می‌شوند.
انتخاب مناسب‌ترین تکنیک شستشو به عوامل مختلفی از جمله نوع خاک، نیازهای محصول و منابع موجود شما بستگی دارد.
روش‌های شستشوی مختلفی برای عملیات گلخانه‌ای وجود دارد که عبارت است از:
⦁ شستشوی سطح: استفاده از آب بر روی سطح خاک است
⦁ شستشوی زیر سطح: شامل تزریق آب به‌طور مستقیم به ناحیه‌ی ریشه است
⦁ شستشوی متناوب: شامل دوره‌های متناوب آبیاری و خشک شدن برای تسهیل حذف نمک است
6. استفاده از کمپوست برای تحول خاک
کمپوست از طریق رساندن مواد مغذی ضروری، کربن ارگانیک و میکروارگانیسم‌های مفید به خاک، به بهبود ساختار خاک، ظرفیت احتباس آب و در دسترس بودن مواد مغذی کمک می‌کند و از این طریق خاک‌های متروک را به زمینه‌های حاصلخیز برای رشد گیاه مبدل می‌سازد.
اجرای یک راهنمای گام به گام برای کمپوست در گلخانه‌ها که شامل لایه بندی مناسب، هوادهی کافی و مدیریت دما است، می‌تواند مزایای این روش اصلاح خاک را به حداکثر برساند.
7. انتخاب انواع تحمل نمک
در صورت مواجه شدن با خاک‌های شور و قلیایی، انتخاب انواع گیاهان دارای تحمل نمک نیز برای اطمینان از کشت موفق ضروری است.
برخی از گیاهان گلخانه‌ای مقاوم به نمک عبارت است از:
⦁ ساکولنت‌ها
⦁ کاکتوس‌ها
⦁ اسطوخودوس
⦁ رزماری
⦁ انواع خاصی از گوجه فرنگی
⦁ انواع خاصی از فلفل.
اصلاح خاک شور و قلیایی – جمع‌بندی

تبدیل خاک‌های شور و قلیایی در گلخانه‌ها یک گام مهم برای برداشت‌های چشمگیر و اطمینان از بهره‌وریِ طولانی مدت است.
با درک علل و تأثیرات شرایط نامطلوب خاک شور و قلیایی، ارزیابی دقیق ترکیب خاک، اجرای اصلاحات مناسب خاک مانند بهینه سازی شیوه‌های آبیاری و استفاده از راهکارهای مختلف برای تقویت باروری خاک، تولید کنندگان گلخانه‌ای می‌توانند چالش‌های ناشی از خاک‌های شور و قلیایی را حل کنند.
وقتی صحبت از بهبود خاک می‌شود، روش‌های شیمیایی ممکن است نتایج فوری ارائه دهند اما می‌توانند در طولانی مدت به خاک آسیب برساند.
از طرف دیگر روش‌های ارگانیک ممکن است برای به نتیجه رسیدن، نیازمند زمان بیشتر و دارای محدودیت‌هایی باشد.
به نظر می‌رسد باکتری‌های EM یک راه حل طبیعی و پایدار هستند که علاوه بر بهبود کیفیت خاک و رشد گیاه، در مقایسه با روش‌های شیمیایی به خاک آسیب نمی‌رسانند و در مقایسه با روش‌های آلی، سریع‌تر به نتیجه می‌رسند.

منابع:

https://extension.oregonstate.edu/catalog/pub/pnw-601-managing-salt-affected-soils-crop-production
https://extension.okstate.edu/fact-sheets/reclaiming-slick-spots-and-salty-soils.html
https://extension.oregonstate.edu/catalog/pub/pnw-601-managing-salt-affected-soils-crop-production

https://www.sciencedirect.com/science/article/abs/pii/S092913932030634X

https://humboldtssecretsupplies.com/blogs/articles/fulvic-acid-for-plants-benefits-and-
https://soilsolutions.net/humic-acid-vs-fulvic-acid

https://icar.org.in/

عبارت کلیدی:
اصلاح خاک شور و قلیایی

Description:
در این مقاله، اصلاح خاک شور و قلیایی از طریق ارزیابی خاک، اصلاحات آلی و معدنی، زهکشی، شستشو، کمپوست و انتخاب انواع تحمل نمک بیان شده.

توضیحات و عناوین Alt عکس‌ها:
در نام فایل عکس‌ها نوشته شده

نظر شما برای ما با ارزشه

0 دیدگاه